Universal Portal MP3,SMS SHERLAR,KILIPLAR, VA BOSHQALAR

Европага тарқалган ўзбек мақоллари

megamax — Sat, 18 Jun 2011 14:02:18 GMT

1865 йил. Венгрия. Ушбу давлат Фанлар академиясининг филология бўлими шу санада «Тилшунослик ахбороти»нинг 4 томлик 2-сонини чоп этиб, 271-315 саҳифаларида “Ўзбек халқ мақоллари”ни нашр қилди. 44 та мақол, эртак, топишмоқлар киритилган тўплам тез орада Европа илмий жамоатчилигида катта шов-шувга сабаб бўлди. Чунки, шунгача бўлган даврда Европада ўзбек халқ мақолларини ҳеч ким чоп этдирмаганди. Қолаверса, ушбу мақол, топишмоқ ва эртакларни нашр қилдирган шахс ҳам Ўрта Осиёдан келган муҳожир эди-да! Хўш у ким ва қандай мақолларни Европа жамоатчилигига тақдим қилганди?

Ҳажга эмас Будапештга бориб қолган мулла

Тарихдан аёнки, 1863 йили венгриялик Ҳерман Вамбери Ўрта Осиёга туркиялик Ҳожи Рашид Афанди қиёфасида келиб, кетишида ўзи билан маҳаллий муллаввачани олиб кетганди. У асли қўнғиротлик, ўша вақтда Хивадаги Муҳаммад Аминхон мадрасасида таҳсил олаётган 19 ёшлик Мулла Исҳоқ эди. Арабистонга бориб ҳаж зиёратини адо этишни истаб, Вамберига қўшилганича Маккага эмас, Венгрияга бориб қолган мулла Исҳоқ, Будапештдаги Фанлар Академиясида ишлаганди.

Унинг чоп этдирган мақоллари орасида қуйидагилар бўлган: «Одам оласи ичида, ҳайвон оласи сиртида», «Энасини кўриб, қизини ол, қорасини кўриб бўзини ол», «Очлик нени едирмас, тўқлик нени дедирмас», «Асал тутган бармоғин ялар», «Тилдан келган ҳам қўлдан келса, ҳамма одам гадо бўлмай, султон бўларди», «Даъвогаринг подшо бўлса, арзингни Оллоҳ эшитсин», «Қорани ювсанг оқ бўлмас», «Шошилган ишга шайтон қўшилур», «Узоқ бўлса ҳам йўл яхши, ёмон бўлса ҳам қиз яхши», «Арпа-буғдой ош бўлур, олтин-кумуш тош бўлур», «Қўлим очиқ, юзим очиқ», «От ориқликда, йигит ғарибликда билинар», «Имом уйидан ош чиқмас, ўлик кўзидан ёш чиқмас», «Балиқ еган тўқ бўлур, куч-қуввати йўқ бўлур», «Осилажак одам сувга сакрамас» ва бошқалар.

Мулла Исҳоқ (1834 йил Қўнғирот – 1892 йил Будапешт) ёт элларда ишлаб юриб, ўзбек мақолларини Европада Хоразм шевасида (биз юқорида унинг Венгрияда нашр этдирган тўпламдаги мақолларини тушунарли бўлиши учун Хоразм шевасида эмас, бугунги ўзбек адабий тилида келтириб ўтдик – У.Б.) чоп этдирган биринчи миллатдошимиз ҳисобланади.

Маълумки, мақол – халқ оғзаки ижоди ҳақидаги жанр бўлиб, мақолларда аждодларнинг ҳаётий тажрибалари, орзу-интилишлари, давлат ва жамиятдаги муносабати, тарихи, руҳий ҳолати, фалсафий, этик ва эстетик туйғулари, ижодий фазилатлари мужассамлашган бўлади. Мақоллар асрлар мобайнида халқ орасида сайқалланиб, ихчам, лўнда ва содда поэтик шаклга келган. Мақоллар мавзу жиҳатдан ниҳоятда бой ва турфа бўлиб, Ватан, меҳнат, тил ва нутқ маданияти, севги ва муҳаббат каби мавзуларда, шунингдек салбий ҳислатлар хусусида ҳам бўлиб, инсонни олийжанобликка чорлаб туради. Содда қилиб айтганда, мақоллар — фикрларнинг қаймоғи, илмий қилиб айтганда эса, мақоллар — мазмун ва шаклнинг диалектик бирлиги, кўп ҳолларда қофиядошлик, баъзан кўп маънолилик, мажозий маъноларга бойлик каби хусусиятларга эга.

«Чиғатой тили дарслиги»

Туркий халқларнинг мақолларидан намуналар дастлаб Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғатит турк» асарида келтирилган эди. Масалан, унинг асарида «Киши оласи ичтин, йилқи оласи тоштин» сингари ҳозирги вақтда ҳам ишлатиладиган кўплаб мақоллар келтириб ўтилган.

Мақоллар баъзан масал, матал, зарбулмасал, нақл, ҳикматли сўз, танбеҳ, машойихлар сўзи, донишмандлар сўзи, оталар сўзи каби номлар билан ҳам юритилади. Масалан, Навоий ҳазратларининг асарларидан кўплаб иборалар («Тилга эътиборсиз, элга эътиборсиз» каби ва бошқалар) ҳам мақол даражасида халқ орасида кенг тарқалиб кетган. Мақолларнинг ижтимоий-сиёсий ва тарбиявий аҳамияти ғоят катта. Мақолда асосан тўла тугалланган фикр-хулоса ифодаланади. Ўзбек халқ мақолларини илмий ўрганиш ва улардан намуналар келтириш ишига венгриялик Ҳерман Вамбери, россиялик А.Самойлович каби олимлар XIX аср охири ва ХХ аср бошларида катта ҳисса қўшгандилар. 1863 йилда Ўрта Осиёда бўлган Вамбери 1867 йилда Германиянинг Лейпциг шаҳрида нашр этилган «Чиғатой тили дарслиги» асарига асосан Хоразмда оммалашган бир қанча мақолларни киритганди. 1902-1908 йилларда ватанимизга сафар қилган А.Н.Самойлович ҳам мақолларни ёзиб олиб, 1909-1910 йилларда Петербургда «Рус археология жамиятининг шарқ бўлими» нашрида чоп этдирганди. Шундан сўнг бу борада Н.В.Остроумов, В.Диваевлар ҳам катта ишлар қилишди.

Фольклоршуносликнинг ривож топиши натижасида эса Ғози Олим Юнусов, Ҳоди Зариф, Мансур Афзалов, Музайяна Алавия, Буюк Каримий, Туроб Тўла, С.Иброҳимов, М.Саидов, М.Муродов, З.Ҳусаинова, Т.Мирзаев, Б.Саримсоқов, Ҳ.Раззоқов, В.Муродов, Р.Усмонов, Р.Исҳоқов, О.Холмирзаев, С.Худойберганов, Р.Комилов, А.Мусоқулов, Р.Жуманиёзов, Э.Сиддиқовлар самарали меҳнат қилишди. Уларнинг илмий изланишлари самараси ўлароқ бир неча илмий тўпламларда, газета-журналларда мақоллар чоп этиб борилди. Шунингдек, бир нечта диссертациялар ёқланди. «Денгиздан қатралар», «Қанотли сўзлар» номли тўпламлар, икки жилдлик «Ўзбек халқ маколлари» ва 26 босма табоқдан иборат яна шу номдаги китоб турли нашриётларда чоп этилганди.

Ашаддий мухлислар: ҳурмат, орзу ва ғайриоддий истаклар…

megamax — Sat, 18 Jun 2011 13:51:24 GMT

«Фанат» сўзи асли грек тилидан олинган бўлиб, маъноси кўр-кўрона эътиқодни англатади. Эътиқод қилинган объект жонли ёки жонсиз бўлиши мумкин. Бу интилиш спорт тури, санъат асари, бирорта шахс ёки гуруҳга қаратилади. Кўнгил орзуси бўлмиш юлдузининг ҳаётидаги ҳар бир янгилик фанатларни қизиқтиради. Улар кумири ҳаётида рўй бераётган ахборотни алмашиш мақсадида фан-клублар тузишади, турли учрашувлар ўтказишади. Бугунги қаҳрамонларимизни оддий мухлислардан қайсидир жиҳати билан ажралиб турганлиги учун танладик. Хўш, уларнинг ҳавас ва қизиқишларига севимли юлдузлари нима деб жавоб бераркан?

«Сардор Раҳимхон учун шоирага айландим»

Гулмира Раҳмонова, 23 ёш, «Халқ Банки» ҳисобчиси

— Сардор Раҳимхон радиобошловчи бўлган пайтларидаёқ унинг ашаддий мухлисасига айланганман. Олиб борадиган радиолойиҳаларида шу қадар кўп қатнашганманки, телефон қилганим замон, «А-а-а, Гулмира бу яна сизми?» деб эски танишлардек сўрашарди. Сардор ака кечаси билан олиб борган эшиттиришларини кўз юммай эшитиб, тинимсиз қўнғироқларим орқали фаол қатнашиб турардим. Ижодларидаги йўналишни бир оз ўзгартириб хонандаликни бошлаганларида фан-клубимиз қатнашчилари билан имкон борича уларни қўллаб-қувватладик. Энг қувонарлиси, Сардор ака бу борада ҳам қобилиятларини кўрсата олдилар. Ижодлари давомида фан клубимиз аъзолари томонидан ташкил этилган турли кечалар, суҳбатлар, байрам маросимларида доим мулоқотда бўлиб турамиз. Севимли юлдузимизнинг янги қўшиқлари, концертларидан кейинги билдирган фикрларимизни жавобсиз қолдирмай, ҳаётларидаги қувончларига бизни ҳам шерик қилишларидан беҳад ҳурсандман. Бугун «Суғдиёна» орқали севимли хонандамга аталган шеъримни тақдим қилмоқчиман.

Башоратчи эмасман, лекин кўнглим сезади

Аразингиз куй тушса, дунё бўйлаб кетади

Йигирма йил ўтса ҳам, саҳнанинг тўридасиз

Доимо бўлинг бардам, сиз мухлислар кўнглидасиз

Асло ҳавотир олманг, қариб коламанми деб,

Ижод ёш танламайди, суроби ўтди-ку деб,

Кўзларимни гар юмсам, кўз олдимда турасиз,

Йигирма йил ўтса ҳам, ҳозиргидек бўласиз…

Сардор Рахимхон: — Содиқ ва эътиборли мухлисларим кўп. Улар менинг беш йил давомидаги ижодимнинг ўнқир-чўнқирликлари, омадли кунларим ва бу учун қилган меҳнатимни эсга солувчи аксимдир. Ҳаммаларига келажакда муносиб турмуш ўртоқ учрашини тилаб қоламан.

«Шаҳзоданинг суратисиз уйқуга кетмайман»

Азиза Ҳасанова, 20 ёш, уй бекаси

— Шахзоданинг ашаддий мухлисасиман! Унга ўхшагим келади. Шу сабаб ўзим ҳам шоу бизнесга кириш истагида яқинда бир фильмда суратга ҳам тушдим. У билан учрашишни доим орзу қилиб юрардим. Шаҳзодани биринчи бор яқиндан бир тўй маросимида кўриб қолганман. Унга мухлисаси эканлигимни айтиб, бирга суратга тушишни илтиомс қилганимда, жилмайганча ўтирган курсичасидан жой берди. Юлдузнинг мухлисга бу қадар эътибори мени лол қолдирди. Бир қанча вақт ўтиб дугоналарим билан айланиб юриб Шаҳзодани машинада кетаётганини кўриб қолдим. Машинанинг йўлига туриб олганча қўлларимни силкитиб тўхтата бошладим. Машина тўхтади, ундан Шаҳзода тушиб, мен билан суҳбатлаша бошлади. Бу ҳаракатлари билан унга нисбатан бўлган ҳурматимни янада оширди, чунки менинг назаримда у юлдуз, мен эса оддий мухлис эдим-да. Шаҳзода бугунги ҳаётимда нафақат юриш-туришим, киядиган либосларим, пардозим ва соч турмагига бўлган тақлидимда, балки, уйимнинг ҳар бир бурчагида осилган суратларида яшайди. Баъзида меҳмонга икки-уч кунга бориб қолсам ҳам, кечқурун уйқуга кетишдан аввал сумкачамдан Шаҳзоданинг расмини чиқариб кароватим тепасига ёпиштириб қўйишим одатий ҳолга айланган.

Шаҳзода: — Азизани жуда яхши танийман. Унинг ижодимга бўлган меҳри, эътибори мени бефарқ қолдирмайди албатта. Унинг менга тақлид қилишига келсак, Азиза табиатан гўзал қиз. Тақлиднинг ёмон томони йўқ, аммо бунда ўзлигини, чиройли фазилатларини йўқотиб қуймаслик муҳим.

Муаллиф: — Интервью олинган кун Азизанинг никоҳ тўйи бўлаётганди. Шаҳзода мендан унинг рақамларини олиб телефонда албатта табриклашини айтди.

Рустам Сагдуллаев: «Мақсадсиз одам сингари яшамаганимга шукр дейман»

megamax — Sat, 18 Jun 2011 13:47:56 GMT

Бу инсоннинг ҳаётига четдан назар солсангиз, ҳақиқатда ҳавас қилса арзигулик эканини кўрасиз. У бутун умри давомида камтарлик, камсуқумликни афзал билиб яшади. Машҳурликнинг ортидан қувмади, давлат орттиришга уринмади. Билгани ҳам, кўргани-ю эшитгани ҳам кино эди. У ўз касбини шунчалар севдики, ҳатто бунинг учун ҳаётини, ёшлигини, орзулари ва бор куч-ғайратини ҳадя этди. Роллари томошабинларнинг қалбидан чуқур жой эгаллаган актёр, кино санъатининг етук вакилларидан бири Рустам Сагдуллаевнинг ҳаёти, умр йўли биз каби сизга ҳам қизиқ бўлса ажабмас.

Герценнинг мулоҳазага ундайдиган бир гапи бор. “Чуқур из қолдирмаган умр қадам сайин ўчиб бораверади” Бу гапларни ўқиганимда неча ёшда бўлганим аниқ эсимда йўқ, аммо ҳаётим давомида ўзимдан нимадир қолдиришга, шунчаки яшамасликка ҳаракат қилдим. Буни уддалай оляпманми ёки йўқ, бунисига мен эмас, атрофдагилар баҳо беришади. Муҳими, чўлда адашган мақсадсиз одам сингари яшамаганимга шукр, дейман. Мен нега, қандай ва нима учун яшаганимни ҳам яхши биламан.

Ўғил бола учун отанинг ўрни бўлакча

Менинг дунёга келишим оламшумул воқеа бўлмаган. 1950 йилда Тошкент шаҳрининг ишчилар маҳалласида зиёли оилада таваллуд топдим. Болалик шўхликлари, тўп тепишу чиллак отиш барча болалар каби менга ҳам хос одат эди. Инсон актёр ёки машҳур шахс бўлиб туғилмайди. Тақдирнинг ўзи уни шундай тарбия қилади. Ва, албатта ўша даврларда оддий болакай бўлган бўлсам, ҳозир ҳам оддий одамман. Отам давлат ишида, турли катта лавозимларда ишлаган. Онам эса оддийгина уй бекаси эди. Ўша пайтлари менда “Катта одамнинг боласиман, мен ҳам шу касбни эгаллашим керак” ёки “Мен бошқалардан ажралиб туришим керак” деган фикр бўлмаган. Сабаби, оилада бундай ножўя фикр уйғониши учун шароит яратишмаган. Оилада икки фарзанд эдик. Мендан катта опам бор.

Вақт ўтиб, ўйинқароқ болалик ҳам ортда қола бошлади. Мактабга чиқдим. 10 ёшга тўлганимда оғир жудоликка учрадик. Менинг суянган тоғим — отам оламдан ўтдилар. Ўшанда илк бор катта бўлаётганимни сезгандим. Ўғил бола учун уйда отанинг ўрни бўлакча. Айниқса балоғат ёшида. Баъзи пайтлари отам йўқлиги юзимга солинганида, атрофдагилар менга ғалати қараганида ҳатто кўз ёш ҳам қилганман. Аммо бу тақдир. Айтишади-ку, ҳар қайси инсоннинг тақдири у туғилишидан аввал битилган бўлади, деб. Отамнинг вафотидан сўнг онам бўш вақтим кўчада ўтмасин деб ўқувчилар саройига тўгаракка олиб бордилар. Бундай жойларга биринчи маротаба бораётганим учунми, бирданига 3 та тўгаракка аъзо бўлиб олдим. Булар орасида менга энг севимлиси драма тўгараги эди. Ишонсангиз, кичик спектаклларда рол ўйнаш, томошалар кўрсатиш менга ўзгача хузур бағишларди. Ҳар йили Янги йил байрами арафасида мактабдан қишки таътилга чиққанимизда тўгаракдаги болалар билан катта театрларда ўзимизнинг томошаларимизни тақдим этардик.

Актёр бўлишни орзу қилмагандим

1963 йилда режиссёрлар, кино ижодкорлари келиб, тўгарагимизда кастинг ўтказишди ва “Дорбозлар” номли фильмга бир неча нафар болаларни танлаб олишди. Ўша болалар орасида мен ҳам бор эдим. Кўзимда қувонч билан “Ўзбекфильм” киностудиясига йўл олдим. Ўшанда бинонинг ичига кирарканман, юрагимда қандайдир қўрқув аралаш ҳаяжон пайдо бўлган эди. Мен қатори бир қанча болаларни кийинтириб, дорбозлар либосида суратга олишди. Ўшанда кинода ўйнаш қандай бўлиши-ю, одамлар оғзидан тушмайдиган машҳурлик менга нималар олиб келиши ҳақида ҳеч нарса билмасдим. Актёр бўлишни эса умуман орзу қилмаганман. Кинога қизиқиб киришимнинг асл сабаби отда чопиш бўлган. Боиси, ўша кино сценарийсида отда чопиш, жарликлардан сакраш саҳналари бор эди. Бундай саргузаштларни қайси бола хоҳламайди, дейсиз. Бунга шунчалар қизиқиб кетдимки, ҳатто режиссёрларни отда чопа олишимга қандай ишонтирганим ҳанузгача ёдимда йўқ. Онам эса менинг киностудияга борганимни, синовда қатнашганимни эшитиб хандон отиб кулди. “Қўйсанг-чи, сен ҳаётда актёрсан, кинода рол ўйнолмайсан!” дедилар. Она-бола ўшанда роса кулишгандик.

Бир нарсани чин дилдан истасангиз, албатта унга эришаркансиз. Мен бунга ҳаётим давомида кўп бора гувох бўлдим. Чунки от миниш, дорда юриш, сальто қилиб сакраш, буларнинг бари мен учун ёт ҳаракатлар эди. Ўша пайтлари менга мислсиз бахт насиб этган этди. Устоз санъаткорлар Наби Раҳимов, Раззов Ҳамроевлар билан бир фильмда рол ўйнаш бахтига мушарраф бўлдим. Ўша пайтлар балки киносиновдан ҳам ўтмасман деб ўйлагандим. Аммо ишонч, чин дилдан қилинган меҳнат ўз самарасини берди. Кинони уммонга ўхшатаман. Мен бу уммонга шўнғиганимда эса ҳатто сузишни ҳам билмасдим. 1 йилдан ошиқроқ вақтдан сўнг мен рол ижро этган илк фильм катта экранга чиқди. Аммо негадир мен бундан ортиқча қувонмадим. Билган билди, билмаган эса йўқ. Ҳатто ўз дўстларимга ҳам айтмагандим. Ўшанда синфдошларим, “Рустам кинога тушибсан, бир оғиз ҳам айтмайсан-а?!” деб роса таъна қилишган. Мен-чи?.. Мен уларга парво ҳам қилмасдим. Юлдузлик касали, кибрланиш каби нарсалар у пайтлари йўқ эди.

Орадан йиллар ўтди. Бора-бора режиссёрларнинг назарига туша бошладим. Кўпгина киноларда суратга тушдим. Вақти келиб актёрлик менинг соҳамга, кино бор-йўғимга айланишини ким ҳам ўйлабди, дейсиз... Бир куни истеъдодли режиссёр Элёр Эшмуҳаммедов билан танишиб қолдим. У мени “Севишганлар” фильмида рол ўйнашга таклиф қилди. Ижодим энг гуллаган, ёшлигимнинг кучга тўлган палласи, ғайрат ва меҳр билан меҳнат қилган даврим айнан шу фильм суратга олинган йилларга тўғри келади. Шу фильм орқали халқимиз мени таниди.

Институтда 7 йил ўқиганман

Ижод қозонида фақат ўзингиз қайнашингиз жуда мушкул иш. Шу маънода битта профессионал актёр елкасига бутун бошли кинонинг муваффақиятини юклаш оғир масала. Шу сабабли ўқишга киришга, профессионал актёрлик даражасига етишишга аҳд қилдим. Мактабни битириб, Санъат институтига ўқишга хужжатларимни топширдим. Биринчи йили ўқишга кириш насиб этмади. Ҳамма қатори бошқа ишларда ҳам ишлаб кўрдим. Келаси йили ўқишга қабул қилиндим. Институтда нақ 7 йил ўқиганман. Институтда мени “абадий талаба” дейишарди. Бир неча марта курсдан курсга қолдиришган. Ва, ниҳоят, етти йил деганда дипломимни қўлга олиш насиб этган. Балки театрда рол ижро этишни ёқтирмаганим учун ҳам 7 йил ўқигандирман... Чунки ҳақиқий актёр театрда шаклланади. Лекин мен театрда рол ижро этсам, ўзимни ҳудди қутига тушиб қолгандек, ички хиссиётимни етказиб бера олмаётгандек ҳис қилардим. Боз устига овозим ҳам саҳнабоп эмас эди. Хуллас институтни ҳам тугатдим.

Севиш насиб этмаган

Бугун ёшлигимни эслаб, ортимга қарасам, негадир романтик бўлиб, кимнидир севмаган эканман. Фақатгина бир марта, 7 синфда маҳалламиздаги бир қизни севиб қолгандим. Калондимоғлик қилиш эмас-ку, лекин мени севганлар, дил изхори айтганлар кўп бўлган. Онам эса уйлан деб ҳоли-жонимга қўймасдилар. Қанчадан-қанча қизлар билан учрашувга чиққанман. Онам менга келин қидириб шаҳарнинг ҳамма чеккасини кезиб чиққан. Шундай қилиб, 27 ёшимда онамнинг қистовлари билан ҳарбий хизматга жўнаб кетдим. Хизматдан қайтганимда ҳам онам менга қанча қизни топиб қўйгандилар. Аммо бировини ундоқ, яна бошқасини бундоқ деб уйланишни орқага суравердим. Гўё уйлансам, ижодимга кимдир нуқта қўядигандек эди. Хизматдан қайтишим билан Элёр ака билан учрашдим. Улар менга яна рол топширдилар. Шундай қилиб бир ярим йил ичида йўқотган нарсаларимга эришиш учун тинмай меҳнат қила бошладим. Буни қарангки орадан йиллар ўтибди. Уйланиш, ҳаёт қуриш, оилага жиддий қараш, буларнинг бари мен учун кинонинг олдида иккинчи даража касб этарди. Ҳаёт мен учун ўзим истаган барча нарсани ҳадя этди. Мен буни қўлдан чиқармаслигим керак. Ўша пайтда бирдан-бир мақсадим шу бўлган. Ва, ниҳоят, 1992 йили, 42 ёшимда ўз тенгимни учратиб у билан турмуш қуришга қарор қилдим. Турмуш ўртоғим Ўзбекфильм киностудисида либослар бўйича дизайнер, тикувчи бўлиб ишларди. Тез орада турмуш қурдик. Бугун бир қизим ва бир ўғлим бор. Қизим 18 ёшда. Халқаро тиллар тилларга қизиқиши баланд бўлгани учун шу соҳада ўқишни афзал билди. Ўғлим эса ҳали мактабда ўқийди. Баъзилар “Кеч турмуш қурганингиздан афсусланмайсизми?” деб савол беришади. Нега энди афсусланишим керак?.. Ахир гап эрта ёки кечлигида эмас, балки ўша турмушни қандай қуришда-ку!..

Кўп хиёнатларни бошдан ўтказдим

Машҳурликни истадингми, унинг ёзилмаган қонуниятларига ҳам бардош беришинг керак. Гоҳо одамларни тушунмай қоламан. Ўзлари танимаган, ҳаётида бирор марта ҳам кўрмаган санъаткор ҳақида шундай гапларни гапиришадики, ҳайратдан ёқа ушлайсан. Агар ўша санъаткор аёл киши бўлса, дарров бузуққа чиқаришади. Эркак киши бўлса ё хотинбоз дейишади, ёки — пиёниста... Мен бекорга бу гапларни айтаётганим йўқ. Бундай гап-сўзларнинг қанчадан-қанчасини эшитганмиз. Ҳатто ўзим ўтирган даврадан нарироқда ҳам мени умуман танимайдиган, ҳаётда кўришмаган одам ҳам мени ўзига улфатга чиқариб, роса ичишим ҳақида оғиз кўпиртириб гапираётганига гувох бўлганман. Хайронман, бировнинг ҳаёти билан кимнинг нима иши бор? Ҳамма ўзи учун яшайди. Машҳурликнинг ёзилмаган қонунияти ҳам шундан иборат. Ўзинг учун яшайсан-у, ўзгалар сенинг устингдан хукм чиқаради. Мен ҳаётим давомида дўстларимнинг, яқинларимнинг кўпгина ҳиёнатларини бошдан ўтказдим. Лекин буни овоза қилиб, дардимни дастурхон қилганимдан кимга не наф.

Ўзим хоҳлагандай яшадим

“Яратганга шукр” фильмидаги ролим ўзимга энг ёққан образларимдан. Бу фильмда ортиқча гап, ортиқча тарбия йўқ. Шунчаки ҳаётимизда содир бўлиши мумкин бўлмаган ходисалар фантастика тарзида кўрсатиб берилган, холос. Баъзида “Яхшиям, шу ролни ўйнашга рози бўлган эканман”, деб ўйлаб қоламан. Қаерга бормай, бозорда бўламанми ёки кўча-кўйда, одамлар атрофимни қуршаб олишади, “Сеҳргар акамиз келиб қолибдилар-ку, қани бир иқтидорингизни кўрсатинг. Мана шу помидорларимни доллар қилиб беринг!”, деб ҳазил қилганлар ҳам топилади. Очиғи, буларни эшитиб ич-ичимдан хурсанд бўламан. Агар шундай қобилиятим бўлганида эди, фақат атрофимдагилар, мухлислар, томошабинлар учун сўраган бўлардим. Ўзимга эса ҳеч нарса керакмас. Сабаби, мен ўзим хоҳлагандай яшашни истадим. Ва бунга эришдим ҳам. Умр дафтаримда эса афсус қиладиган ҳам, ачинадиган ҳам нотўғри чизиқ йўқ. Ҳаёт инсонга бир бора берилади. Унинг ярмида яшашни ўргансангиз, қолган ярмида кимгадир ўргатасиз. Аммо мен хануз ўрганишда давом этяпман. 2001 йили онам вафот этганларида, ўз ҳаётимда фақатгина ўзим бош ролда эмаслигимни тушуниб етдим. Мен ўзимнинг осмонда чеки йўқ тарафга қараб ҳаракатланаётган қушга ўхшатаман. Оилам, фарзандларим эса менинг икки қанотим. Жалолиддин Румийнинг шундай сўзлари бор. “Ҳар қандай муяссарият — маҳрумият, ҳар қандай маҳрумият — муяссариятдир”. Бу сўзларнинг мағзини чақсак, унда бутун ҳаётимиз мужассам эканини англаб етамиз. Ҳақиқатан ҳам ҳар бир ютуғимиз ўз ортидан камчиликларни, хатоларимиз эса ютуқларни эргаштириб келаверади. Буни қандай англаш эса фақатгина ўзимизга боғлиқ. Ҳаётга қандай бўлса шундайлигича назар солсак, унда армон-у афсусларга ўрин қолмайди. Мен шундай яшаш тарафдориман. Балки шунда узоқ умр кўрарман. Ахир ҳали ҳаммаси олдинда-ку!

Улуғбек Қодиров: «Ота бўлсам, фарзандларимни аёлимдан кўра кўпроқ мен парваришла

megamax — Sun, 12 Jun 2011 07:16:36 GMT

“Профессионал интервью” рукнини бу гал мухбиримиз Нигора Солиҳова олиб боради.

Нигора Солиҳова, “Суғдиёна” газетасининг жамоатчи мухбири: — Ушбу лойиҳада қатнашишимни айтишганида, ҳеч иккиланмасдан суҳбатдош сифатида севимли актёрим Улуғбек Қодировни танладим. Бундан хабар топган ҳамкасбларим мени бир сўз билан «айнита бошлашди». Бири «уни нима қиласиз, интервью пайтида соатига қарайверади, телефонида ўйин ўйнаб ўтиради», деса, бошқаси «сабрли бўлинг, уни интервьюга кўндириш осон эмас», деди. Лекин бу гаплар мени қароримдан қайтармади. Ишни Улуғбек Қодировга қўнғироқ қилишдан бошладим. Узоқ уринишлардан сўнг у билан зўрға боғландим:

— Улуғбек, ҳамкасбларим билан баҳс бойлашдик. «Бошқа суҳбатдош танланг, Улуғбек барибир кўнмайди», дейишди. Мен эса «албатта кўндираман», дедим.

— Эртага қўнғироқ қилинг, илтимос…

Эртасига яна қўнғироқ қилдим.

— Премьерага кириб кетаяпман. Соат тўртларда гаплашайлик…

Соат тўртдан кейин эса қўнғироғимга умуман жавоб бермади. Эртасига, индинига ҳам. Ўн кунлардан кейин яна бир омадимни синаб кўргим келди. Хайрият, бу гал Улуғбекни кўндирдим.

Интервью давомида Улуғбек Қодиров югуриш бўйича инструкторим бўлди.

Улуғбекнинг феълини туғилган йили ҳамда буржига қараб баҳолашга ҳаракат қилиб кўраман. Тўнғиз йилида туғилганлар ҳар бир ишини тош-тарозига солиб битиради. Кўнгилчан, сахий, мақсадига етмагунча тинчимайди. Улар учун яқинларининг бахти ўз хотиржамлигидан ҳам устун. Арслон буржида туғилганлар мақтовга ўч, шу билан бирга, романтик. Уларнинг кўнглига йўл топа билсангиз, наъра тортадиган арслондан ювошгина мушукка айланишлари мумкин. Бу бурж вакиллари мағрур, мағлубиятини тан олмайдиган, ҳақиқатсевар бўлишаркан. Кўрамиз, юлдузларнинг бу башорати қанчалик рост экан?

Улуғбек Қодиров: — Биринчи марта югураяпсиз. Организмни аста-секин ўргатиб бориш керак. Шошмасдан югуринг, нафасни бурундан олиб, оғиздан чиқаринг. Мен анчадан бери югураман, шунинг учун нафасни икки бўлиб чиқараман, мана бундай: куф-куф. Сизга бир мартаси етади. Кетдикми?

Нигора СОЛИҲОВА: — Тушундим. Кетдик!

Югуриш майдонини бир неча марта айландик.

— Югуриб бўлиб, дарҳол тўхтаб қолиш мумкинмас. Қўлларингизни кўтариб, чуқур нафас чиқаринг.

Кейинги босқич турникда гимнастик машқларни бажариш бўлди. Улуғбек брусда гавдасини кўтариб машқ қилди:

— Сиз ҳам уриниб кўрасизми (кулади)?

— Йўқ-йўқ… Эплай олмасам керак.

Пресс машқидан кейин бироз теннис ўйнадик. Ўйин вақтида қўлим келишмаса ҳам Улуғбек мени қўллаб-қувватлаб турди:

— Ана, теннис ўйнашни бопларкансиз-ку!

Ниҳоят суҳбатлашиш учун ўтирдик.

— Сув бўйида ўтириш маза! Мана бу ерда интервью берсам бўладими?

— Саволларим ёқмаса, cувга итариб юбормайсизми?

— Шуни мўлжаллаб тургандим (кулади).

— Қадимий Эллада қоясига «кучли бўлишни истасанг, югур, келишган бўлишни истасанг, югур, ақлли бўлишни истасанг, югур!» деган ёзув битилган экан. Cиз нега югураяпсиз?

— Соғ танда соғлом ақл, деб бежиз айтишмаган. Мен югуриб, танамдаги ғуборларни чиқаришдан ташқари бу ердаги тоза ҳаводан маза қилиб нафас оламан. Фойдали томони шуки, дарров вазн ташлайман. Авваллари ҳар куни югурардим. Ҳозир фақат якшанба кунлари вақт топа оламан.

— Спорт деганда кўз олдингизда қандай тасвир жонланади?

— (Кўзларини юмиб) бокс. Бу спорт турига кичиклигимдан қизиқсам-да, негадир шуғулланмай қўйгандим. «Дада» фильмидан кейин боксга қизиқишим қайтди. Ҳозир ҳафтада икки марта бокс машғулотига қатнайман.

— Сиз учун стрессдан қутулишнинг энг яхши усули, бу...

— Китоб ўқишни жудаям яхши кўраман. Бир марта қизиқиб кетиб эрталабки соат 7:30 гача китобдан кўз узмай ўқиб чиқгандим. Спорт ҳам асабни тинчлантириб, хотиржам қилади.

— Менга интервью бераётганингизни эшитган ҳамкасбларим «уни қандай кўндирдингиз?» деб сўрашди.

— Қўнғироқ қилганингизда рулда эмасдим. Кўпинча қўнғироқ қилишганида машина бошқараётган бўламан. Қонунни бузишни ёқтирмаганим сабаб бироздан кейин қўнғироқлашишни илтимос қилиб, узр сўрайман. Баъзан дўстларим ҳам ҳазиллашиб «рулдан узиладиган пайтинг борми ўзи», деб сўрашади. Интервью беришни ёқтирмасам-да, кайфиятим зўр пайтда қўнғироқ қилдингиз.

— Нега интервью беришни ёқтирмайсиз?

— Бир сафар умуман бермаган интервьюм оммага чиққанди. Ўшанда шу суҳбатни ёзган журналистга ҳатто қўнғироқ ҳам қилмадим. Ундан хафа ҳам бўлмадим. Тинчлик тарафдори бўлганим сабаб, интернетда мен ҳақимда ёзилган бўлмағур гапларга ҳам эътибор бермайман. Аммо гоҳида интервьюга чақиришса, қачон бўш вақтим бўлишини айтиб, учрашув белгиласам, «менга зудлик билан интервью беринг, муҳлат белгилашган», дейишлари ёқмайди.

— Одамларнинг юзига ҳамиша ҳақиқатни гапириш тўғрими?

— Ҳақиқатни қўпол тарзда эмас, юмшатиб гапириш тарафдориман. Чунки ҳар бир инсон ўзича ҳақ. Ўйламай, шартта айтилган ҳақиқат инсоннинг кўнглини қаттиқ яралаши мумкин.

— «Дада» фильмини кўриб, негадир сизга бўлганҳурматим янада ошди. Зафар образининг ўта сабрлилиги қойил қолдирди мени. Сизга бу хислат қанчалик яқин?

— Ёшлигимдан опам бирор жойга кетса, жиянларимни чўмилтириб, ухлатардим. Ота бўлсам, фарзандларимни аёлимдан кўра кўпроқ мен парваришласам керак. Чунки болаларни жудаям яхши кўраман!

— Насиб қилса, ота бўлсангиз, фарзандларингизга қандай фильмларни кўришга ижозат бермаган бўлардингиз?

— Бемаза фильмларни томоша қилишларини тақиқлайман. Тарбиявий аҳамиятга эга бўлган фильмларга эътибор қаратаман. Бир неча йил аввал «Ўйин» фильмини кўрган бир одамнинг менга кўзида ёш билан айтган гапи киноасарлар инсон руҳиятига қанчалик таъсир қилишини кўрсатганди. «Мен фильмда ўз ҳаётимни кўрдим, яхшиямки қимордан қайтган эканман. Ҳозир оддий киракаш бўлсам ҳам, тинчгина яшаётганимга шукр қиламан», деганди.

— Ёшликдаги қайси орзунгиз шу кунгача рўёбга чиқмади?

— Жарроҳ бўлишни орзу қилардим. Операция ўтказилаётган хонага кириб, жараёнда бемалол қатнаша олсам керак, деб ўйлайман. Бу орзумга етишмадим, балки келажакда фарзандим шу касбни танлар...

— Бугунги Улуғбек ўн йил аввалги Улуғбекка нима дейди?

— Чекишни бошлама, магистратурада ўқишни давом эттир, деган бўлардим.

— Ортингизга ўгирилиб, қайси вазиятни «бугунги Улуғбек бўлишимга туртки бўлган», дея оласиз?

— «Сарвиноз» фильмига ўтказилаётган кастингда мени танлашларини қанчалик истасам-да, режиссёрнинг кўзига тик қарамай тургандим. Айнан шу жиҳатим ёққани сабаб мени танлашган экан. Фильм экранга чиққач, ҳаётимда шиддатли ўзгариш рўй берди.

— «Ижодда ўғирламаслик» қоидасини қандай тушунасиз?

— Ижодкор бирор нарсани кўриб, таъсирлангач, илҳомланади. Бунда у нусха кўчириб эмас, бирорта элементдан келиб чиққан ҳолда, ўзи учун янгилик яратишининг ҳеч ёмон томони йўқ.

— Яқин орада нимадан қаттиқ ҳайратландингиз?

— Газетага интервью бермайман дегандим. Бугунги интервьюмиздан ҳайратдаман. Демак, тақдир шуни буюрибди.

— Фақат интернет ёки телефондаги мулоқот орқали дўстликка ишонасизми?

— Мен учун жонли мулоқот қизиқроқ. Интернетдаги ёзишишларга тоқатим етмайди. Ишонсангиз, ҳатто дўстларим ёзган «СМС»ларга ҳам жавоб бермайман.

— Катта миқдордаги пулни дўстга қарз бериш мумкинми?

— Мен учун пул биринчи ўринда турмайди. Пул бор-йўғи эҳтиёжимизни қондирувчи восита, холос. Дўстимнинг қарз олишга сабаби жиддий бўлса, беришим, қайтармаса, кечиб кетишим ҳам мумкин.

— Сиз учун идеал касб, бу — …

— Инсоннинг ризқи касби орқали берилади. Ҳар бир касб ўз эгаси учун идеал. Асосийси, одам касбидан маънавий лаззат олиши керак. Мен учун энг муҳими ишимда бўш вақтнинг қолмаслиги. Қаттиқ чарчасам-да, тўхтамай ишлашни ёқтираман.

— Ота-онангиз феъл-атворидаги қайси жиҳатни ўзингизда кўрасиз?

— Жуда тантиқ бола бўлмаганман. Аммо дадамнинг кўнгилчанлиги сабаб истаган нарсамга эришишим осон эди. Оилада бешинчи фарзанд бўлганимгами ё кенжатойлигим учунми, ишқилиб, сўраган нарсамни доим олиб берардилар. Менимча, дадамдан бировнинг илтимосини рад эта олмасликни, онамдан самимийликни «ўзлаштирган» бўлсам керак. Ҳар қалай, улар мен учун намуна бўлса арзийдиган инсонлар тимсоли. Ота-онамга муносиб фарзанд бўлишга интиламан.

— Кибр, қўрслик каби нуқсонларни ўзингизда сезсангиз, бу иллатлар билан курашасизми?

— Сиз билан қанча вақтни бирга ўтказдик, шу пайтгача қўполлигимни сезмадингизми?

— Йўқ!

— Йўғ-э, бирор мартаям қўрслик қилмадимми (кулади)? Яхши натижа. Тан оламан, сал қўполроқман. Инсон шахсиятига тегадиган даражада қўрслик қилмайман албатта. Бу иллат билан доим курашаман. Курашув ота бўлганимда ниҳоясига етса керак, деб ўйлайман. Фикримча, фарзандли бўлган инсоннинг феъли мулойимлашади. Бола одамнинг кўнглини эритиб юборади-да! Кибрга келсак, ҳеч қачон бу иллатни ўзимда сезмаганман. Масалан, менда охирги русумдаги ўта қиммат кийимларни кийишга етарли пул бор, аммо оила аъзоларимни оддий кийинтириб қўйсам, уйдаги муаммоларни ҳал қилмай, ҳаволаниб ясаниб юрсам ярашмайди-да! Буни ўзимга эп билмайман.

— «Телба» фильмидаги қаҳрамонингизнинг кийимини бир эсланг. Қандай кийимни ҳеч қачон киймайсиз?

— Роль учун талаб қилинган ҳар қандай кийимни кийишим мумкин. Ҳатто «секонд хэнд»дан харид қилинган бўлса ҳам. Энг муҳими, кийган либосим орқали образимни «очиб» бера олишим. «Телба»да ҳам худди шундай. Нима, сиз айнан шунақа одамлар йўқ деб ўйлайсизми? Актёрнинг асосий вазифаси ҳаётдаги реал одамни саҳнада кўрсатиб бера олиш.

Блиц саволлар

— Кийимлардан пойафзалларга суяги йўқ одам дейишганди сизни. Нечта жуфт пойафзалингиз бор?

— Умумий ҳисоби элликта чиқади. Кийим борасида ўзимни шопоголик деб ҳисобламайман, аммо негадир пойафзал жиннисиман. Орасида кийилмаганлари ҳам кўп. Яқинда биров «лакланган пойафзал модадан қолди», деб айтди. Менга эса моданинг аҳамияти йўқ. Лакланган, тумшуғи учли туфли жудаям ёқади.

— Қайси таомни зўр тайёрлайсиз?

— «Манний каша»ни.

- Ким ўргатган?

- Ўзим ўрганганман! Рост, ҳеч ким ўргатмаган...

— Нонуштага «манний каша»ни ўзингиз тайёрлайсизми?

— Албатта, мен тайерлаган бўтқа бошқача чиқади.

— Бошқача манний каша қанақа бўларкан?

— Кулманг, ростанам жуда ширин чиқади.

— Тухум қовуришни-чи?

— Вой, омлетларни «боплаб ташлайман». Ростини айтсам, овқатни ейишни жуда яхши кўраман, пиширишга келсак… ўрганаяпман.

— Биринчи ишлаб топган пулингиз…

— 2002 йилда «Золотая туфелька» модалар кўргазмасида модель сифатида либос намойиш этиб, 175.000 сўм ишлаб топгандим. У пайтларда талаба эдим. Кейин я

Sevgi dardi

megamax — Fri, 10 Jun 2011 06:56:38 GMT

Mana ozod qush bo'lib
Yangi hayot boshlabsiz
Do'stimni Siz sevdirib
Shu dardga duchor qibsiz

Yangi hayotdagi ozod qush
Endi baland baladnlarga uch
Baxtingni topganingda
Uni juda mahkam quch

U balandga ucholmas
Sigza hech yetolmas
Men bilan birga qol deb
Hech qachon u aytolmas

Bir qorong'u tunda U
Yorug' nurri kutadi
Sabir qilib dardini
Vujudiga yutadi

Hayotda U bilan massiz
Tushlariga kirin siz
Hayotdagi armoni
Tushidagi darmoni

Hayyolari parishon
Sizni o'ylarkan hamon
Tunlari bedor yotib
Tongga yaqin uxlarkan

Qani endi o'sha tushni
Yana bir martta ko'rsin
Yaxshilab ko'rib olib
Shu bilan ovinib tursin

Nega o'zini qiynisan
Sevishingni aytmisan
Shuncha yil aytmay kelib
Nimaga erishdin san

Aytgani u qo'rqadi
Uni juda sevadi
Bu g'arib axvolida
Qanday qilib aytadi

Hayot uni qiynama
Taqdir uni aldama
Omad unga kulib boq
Sevgisiga yetishtir tezroq

Ey Do'stim qo'y yig'lama
Yuragini qiynama
Sevgi bu faqat azob
Qilma endi iztirob
Bizlarmiz bunga guvoh
Tuzalib kentigin tezroq

Yangi hayotdagi ozod qush
Endi baland baladnlarga uch
Baxtingni topganingda
Uni juda mahkam quch

Иззат ИБРАГИМОВ: “ЭНДИ 14 ЎЛЧАБ, 1 КЕСАМАН!”

megamax — Fri, 10 Jun 2011 06:41:17 GMT

Эсимда, бир пайтлар “Хўжа” шу қадар машҳур эдики, “Айтинг, айтинг, айтинг, Кимсиз
?”нақоратли қўшиқ жаранглаши билан ҳамма бехос рақсга тушиб кетарди. “Хўжа”нинг альбомлари бозорлардаги мусиқа расталарида энг харидоргир эди. Ўша йилларда у эришган ютуқлар ва шуҳратни бугунги ўнлаб машҳурлар, юзлаб ёш хонандалар орзу қилган бўлса, ажабмас. Гуруҳ яккахони Иззат Ибрагимов ўзининг тарбияси ва оилапарварлиги билан ҳурмат ҳам қозонди. Бугун қўшиқчининг ижоди сусайдими ё тингловчилар уни эшитмай қўйяпти? Назаримда, унинг ижоди камолотга етди. Кеча бир ниҳол бўлса, бугун дарахтга айланди...Униб келаётган ёш авлоднинг ўз мусиқаси, янги кумирлари шаклланишга улгурди. “Хўжа” бугун ёшларнинг севимли гуруҳи бўлмасада, ўзининг асл мухлислари бор. Ижодида танаффуслар бўлгани билан янгиликлар устида изланишни тўхтатиб қўйгани йўқ... Иззат Ибрагимов билан суҳбатимиз унинг хонадонида дилдан кечди...

-Ёшингиз улғайган сари қанчалар ўзгардингиз? Қайси одатларингиз ўзгармай қолди? Қандай янги одатлар орттирдингиз?

-Вақт табиб дейишади. Вақт инсон истаса-истамса ҳаётда қилинаётган камчиликларни тузатиб боришга ундайди. Иш бор жойда, хатолик бўлади. Уни бошқа қайтармасликка ҳаракат қиламиз. Ёш улғайган сари орзу-мақсадлар ва режалар ҳам улғайиб бораркан. Кўп нарсани кўрдик, ўз йўлимизда. Ҳар бир қилинган янги қўшиқни куйлаб кетаверганмиз олдин, мухлислар қанақа баҳо беришидан қатъий назар. Айрим клиплар ва қўшиқлар учун танбеҳ эшитганмиз. Ён атрофимизда режиссёр, продюсер ва мухлислар таклиф бериб туради. Қачон хато қилган бўлсам, тезда англашга уринганман. Енгил кийимлар олдик бутикдан, йиртиқ-чиртиқ замонавий нарсалар сотиб олиб, яшаришга, ўзгаришга интилдик. Раҳбариятимиз, мутасаддиларимиздан танбеҳ ҳам эшитиб олдик. Классик услубдан воз кечмасликка ҳаракат қиламан. Янги одатларга келсак... ҳаётимда ўзим учун тўғри йўл танлаб олганман, атрофимда ёлғон бўлса, унга бефарқ қарай олмайман. Ҳали қариб қолмадим шекилли (кулади). Камчиликларни секин-секин йўқотиб боришга ҳаракат қиламан. 10 йил олдин тез қарор чиқарсам, шошган бўлсам, ҳози кенгроқ доирада ўйлайман, 14 марта кесаман.

-Иззат Ибрагимовнинг назарида “Хўжа”нинг бугунги рейтинги қанақа?

-Ҳозир ўзимга неча баҳо қўйишим керак? (кулади). Мухлислар назарида ишламагандек кўринармиз... Санъатни йўллари довонли.Гоҳо юқориладик, гоҳо пастга тушдик, бироқ, ижоддан тўхтаганим йўқ . Тўхтатиш ниятим ҳам йўқ. Умримни шу оламга бағишлаганман. Сабаби бор танаффуснинг... турли туман. Шу кеча-кундузда тиниб билмай ижод қиляпман. Нафақат миллий эстрадамизда, балки дунё мусиқа дурдоналарини ҳам куйлашга уриниб кўряпман. Ўзимга баҳо бермайман. Шундай одамманки, ички стерженим бутун. 5 ёшимдан ўзимни қўшиқчиликка бағишлаганман. 1977 йилдан бери хонанда бўлишни қатъий ўзим учун белгилаганман. Салкам 40 йилдан бери шу дунёга ўзимни бахшида этганман. Доирага қатнаб бошлаганимдан сўнг, отамга айтганман “фақат усул чалишни ўргатавераркан, қачон куйлайман” деб доирачиликни ташлаб юбордим. Болалигимда жуда уятчан бўлганман. Шунақа тарбия берилганди. Глиэрда ҳам уятчанлигим панд берган... Хуллас, бу соҳада ҳаётимни кўраман.

-Ҳозир қайси ҳамкасбингизнинг рейтинги энг юқори ўринда?

-Озодбек Назарбеков ва Райҳон рейтинг борасида илдамчи.

-Руслан Шарипов билан яна қайта ҳамкорлик қилиш ҳақида ўйлаб кўрмадингизми? Балки, яхши ижодкорнинг яна санъатга қайтишига сабабчи бўлармидингиз?

-Руслан Шарипов билан кўп ижод қилганмиз. Яқинда яна ҳамкорлик қилиш истагим бор эди. Бироқ, на телефон орқали, на бошқа йўл топиб бўлмаяпти. Унинг ижодини ҳурмат қиламан.

-Ота-оналар мажлисига бориб турасизми? Фарзандларингиздан биронтаси йўлингизни танлаб улгурдими?

-Жуда ҳам ҳоҳлардим тез-тез ота-оналар мажлисига бориб туришни. Лекин иш вақтим билан кўпинча йиғилишлар тўғри келмайди. Бироқ, бир куни мактабга вақт топиб бордим ва қизалоғим ҳақида билдирилган ижобий фикрлардан, унинг хулқи ҳақидаги мақтовлардан бошим кўкка етди. Кенжатойим қизалоғим ижод маҳалида менга жўр бўлиб туради. Ижодкорлигим унинг қонига ўтган кўринади.

-”Ўзбекистон ёшлари” қўшиғингиз орқали ватанпарварликка чорлайсиз. Бунга ҳам бир неча йиллар бўлди. Бироқ, бундай оғир тош босадиган мавзуда бошқа қўшиқлар куйламадингиз?

-“Камолот” ИҲ тадбирларида кўп бора ижро этамиз. Вилоятлар бўйлаб, ҳатто тўй-ҳашамларда ҳам шу қўшиғимни сўрашади. Рақсга тушишади. Бундан фахрланамиз. Мустақиллигимизнинг 20 йиллиги муносабати билан шунча йиллар давомида яратган энг сара қўшиқларимизни попурри сифатида жамладик. Улар орасида “Ўзбекистон ёшлари” таронаси ҳам бор. Қўшиққа янги сайқал бердик. Миллийлика кўпроқ эътибор қаратдик. Карнай жўрлигида ноғоро, қўшнай, танбур оҳанглари билан бойитдик ва бу қўшиққа янги ҳаёт улашдик.

-Сўнгги марта қайси концертда мириқиб дам олдингиз?

-Яқинда дўстимиз Жаҳонгир Отажоновнинг концертига бордик. Ундан олдин Рустам Ғойиповнинг концертига шогирд сифатида ташриф буюрдик. Мухлисларни ўзига боғлаб олди. Аксарият қўшиқлари жонли бўлди. Бошидан охиригача томошабинлар концертдан сеҳрланган ҳолатда ўтиргандек кўринди. Ҳожиакбар Маллабоев, Дилшод Раҳманов ва мен саҳнага устозимизнинг қўшиқларини куйлаб чиқдик. Жаҳонгирнинг концертида эса охиригача ўтира олмадик. Хизматим бор эди. Сал вақтлироқ бориб, кутилмаганда уни табрикладик. Рустам ака дуо берди. Тўғри, концертда камчиликлар бўлди. Умуман олганда, ўзида куч топиб концерт бергани учун ҳам Жаҳонгир дўстимга омад тиладим.

-Ижодингизнинг энг гуллаган даврини қайси йилларга боғлайсиз?

-Ижодим энди гуллайди. Ўтмишга боғласам, боя этиб ўтдим, тўхташ бўлиб туради. Ижодкор одам ҳам дам олишга ҳаққи бор. Шунақа нарсалар борки ҳаммасини оммага айтиб, яқққол намоён қилиб бўлмайди. Мен буни айтишни истамайман. Ҳаммаси ҳали олдинда. Ғуломжон Ёқубовдан мисол олинг. Санъатга кириб келгандларидан бери қўшиқ куйлайдилар. Кеча чиққан хонандалар ўзининг ёнига тўртта фонограммачини қўйиб ман устозман дейди. Мен бундай дейишга уяламан. Ҳали кўп илм олишим керак.Ўша пайтларда яратган уч тўрт хит қўшиқларим мени оммага танитди, минглаб мухлислар орттиришимга кўмак берди. Ижоддан тўхтасам, кейин бу саволга жавоб беришим мумкуин. Аслида ижоддан тўхташ ижодкор учун ўлим демакдир. Мен эса рақобатдан қўрқмайман, рингга ҳамиша чиқишга тайёрман. Ўз келажагимни тўхтатиб қўйиш ниятим йўқ.

-Юлдуз Усмонованинг деярли барча тадбирларида хизматдасиз. Примадоннанинг мухлисимисиз?

-Албатта, унинг мухлисиман. Усмонованинг қўшиқларини тинглаб, керак бўлса, куйлаб катта бўлдик. Юлдуз опа билан опа-укамиз. Таклиф қилсалар, ҳамиша хизматдамиз. Устоз санъаткорларимиздан бири. 90-йилларда Юлдуз опанинг репертуарларидан максимал дарражада фойдаланганмиз! “Олма-олма”ни севиб куйлаганмиз.

-Америкада яшаб ижод қилиш таклифи тушгани ростми?

-Унака таклиф бўлмаган. Гастрол таклифлари бўлди. Бироқ, вақт масаласи муаммо бўлди. Манга миллион доллар берганида ҳам, у ерларда қолиб кетмасдим. Ўз Ватанимга етадигани йўқ. Четда йиқилсанг ҳам биров кўтармиди. Менинг қоним Ўзбекистонга тўкилган. Қон-қариндошларим, уруғ аймоғим шу ерда. Ёнимда. Ўз санъатимни кўрсатиб келиш борасидаги таклифларни рад қилмаган бўлардим.

-Ҳозир ҳамма тўй учун ижод қилаётгандек. Қўшиқлар ҳам шунақа 6га 8 йўналишида. Сиз бу борада қандай йўл тутгансиз?

-Энди халқимиза жуда болажон халқ. Тирикчилигимиз тўй ҳашам билан боғлиқ. Аксарият кучни шунга ташлашади. Мен отарчимасман, мен санъаткорман. Ҳозир икки қиз битта бола, ё аксинча гуруҳлар кўпайиб кетди. Фақат тирикчилик учун касб қилиб олганлар бор. Ўз йўналишимизни санъатда касб қилиб олганимиз учун тўйга борамиз ва ўз қўшиқларимизни куйлаймиз. Отам раҳматли “Ўзбекистонда хизматда кўрсатган артист” унвонини олгунимча, барча ютуқларимни кўришга муваффақ бўлдилар. Болалигимдан буни орзу қилардилар. Мустақиллигимиз шарофати билан биз ёшларга ўша пайтлардан бошлаб катта йўл очиб берилди. Мен оилада катта ўғил бўлганим учун менга суяниб қолгандилар. Айтардилар: “Мен сезвомман, сизлар тарихда қолдингизлар. Яратаётган қўшиқларингиз мухлислар қалбини ларзага келтиряпти.” Ажабмас, отамнинг сезгиларида айтилгани каби биз ҳам тарихда ўз номимизни қолдира олсак, набираларимиз, эвараларимиз бизни эслашса. Бугун кўп эсланадиган Муҳриддин Ҳолиқов, Нуриддин Ҳайдаров каби улуғ санъкторлар билан бир даврда ижод қилиш насиб этган.

-Ижодий экспрементларда ўзингизни синаб кўрганмисиз ё йўналишингизга садоқатлимисиз?

-Иккиланиб туриб куйлаган қўшиқларим ҳам бўлган. Ижодкорда барибир сезиш қобилияти кучли бўлади: қайси қўшиғи қанақа ва умри ҳақида кўнгил билади. Хато қилинган тароналарим “корзинка”га ташланган. Саёзлиги ё менинг услубим бўлмаса, ўша қўшиқлар менинг хатоларим деб биламан... Мен ўз жиддийлигим билан мухлисларимга кўпроқ ёқаман. Бачкана сезилса, тингловчиларим тез аниқлайди.

-Ёз келди - соз келди. Оилавий дам олиш учун жой танладингизми?

-Энди шахсий дачамиз йўқ ҳали. Ўртоқларимиз ёки ижарага олинадиган дачалар кўп. Бироқ, ҳовлида турганимиз учун бунга у қадар эҳтиёж катта эмас. Ёз ўрталарига бўлмаса, ҳозирча режа йўқ.

-Хонандаликни танлаётган ёшлар борки, моддий бойликка эришишга интилади: джип, қават-қават ҳовли уй ва бошқалар...Мусиқий илм борасида ўйлайдиганлар бармоқ билан санарли. Сиз санъат орқали моддий бойликлардан ташқари, энг муҳими нимага етаётганингиздан қалбингиз тўлиб боряпти?

-Мақтанишга кириб қолмаса айтаман. Моддий бойлик ҳозир бор, сониялар ичида йўқ бўлиб қолиши мумкин. Шунақа қайноталар борки, бир дунё бойлиги билан беришади. Ўз меҳнати билан қадам ба қадам эришишга нима етсин! Санъаткор бўлишимдан асосий мақсад бойлик йиғиш эмас. Ниятим, фақат бой бўлиш бўлса, отарчи бўлиб қолардим. Юртимиз тадбирларида ҳамиша иштирок этишга ҳаракат қиламан. Яратаётган бундай мазсундор қўшиқларим юртимиз равнақига кичик бир ҳисса бўлса, бошим кўкка етади. Юрт ривожига ўз ҳиссасини қўшмаса, бу касб эмас. Пул топишга қизиқмайман, десам ёлғончи бўлиб қоламан. Бой бўлсам ҳам, сахий бой бўлгим келади!

-Оилавий бахтни узоқ йиллар ушлаб туришнинг асосий қоидаси нима?

-Ҳалоллик ва поклик бўлмаса, оилада ҳеч ким бир-бирига ишонмайди. Турмуш қурганимизга 13 йил бўлган. Умрим охиригача рафиыам бирга бўлиш ниятим. Бошқа аёлни унинг щрнида ҳеч қачон тасаввур қилмаганман. Болаларимиз ички дунёсини тўғри шакллантириб тарбиялаяпмиз. Ҳаром ҳаражга аралашиб қўйсангиз албатта жазосини оласиз. Менинг ўз ёзилмаган қонун- қоидаларим бор. Ҳаракат қиламан ҳаромдан узоқ бўлишга. Хиёбонларга қизимни кўтариб олиб бораман. Мустақилликнинг бунёдкорлик ишларини кўрсатаман. Оиланинг бахти, бутунлиги кўп нарсага боғлиқ.

-Эртадан қандай умидларингиз бор?

-Келажакдан умидим катта. Уч нафар фарзандимиз бор. Аввало, Яратганнинг хоҳлагани бўлади. Элига, юртига, ота-онасига, яқинларига сидқидилдан хизмат қиладиган, жамиятимизга фойдаси тегадиган комил фарзандлар бўлишини истайман. Бизлардан-да юқори мартабаларга эришиб, кўча -куйда кўриб қолишса, отангга раҳмат дейишларини хоҳлайман.

УСМОНОВА...МУХЛИСЛАРНИ ҚУВОНТИРАДИГАН ХУШХАБАРГА ОЗ ҚОЛДИ!

megamax — Fri, 10 Jun 2011 06:38:43 GMT

“ДУНЁ ТУШМИ Ё РЎЁДИР? МЕҲМОНЛАРИ БИР-БИРИН КЎЗЛАРИНИ ЎЁДИР!” ДЕБ КУЙЛАГАНДИ, 25 ЙИЛ ОЛДИН ЮЛДУЗ... Ё СЕН ЎЗГАРАСАН, Ё СЕНИ ЎЗГАРТИРИШАДИ... Ё ЎЗГАРИБ, ЎРНИНГНИ ЭГАЛЛАШГА ЧОПИШАДИ... Ахир, инсон ўрнини инсон босгани билан истеъдодларни алмаштириб бўлмайди! 1000 та фалончи финалда чиққани билан, 100 кунлаб концерт берган пистончилар бўлса ҳам... Юлдузнинг ўрни ҳеч кимга татимаяпти... Унинг санъати бетакрор лаззат ила қолмоқда...

YILDIZ, ОСМОНОВА, УСМОНОВА, ИБРАГИМОВНА, ПРИМАДОННА…ҲАММАСИ ШУ, ОДДИЙ ИШЧИНИНГ ҚИЗИ, МАРҒИЛОНДАН ЧИҚИБ, ЎРТА ОСИЁ САНЪАТИ ЮЛДУЗИГА АЙЛАНГАН ЮЛДУЗ!

“Ҳеч кимга бермаймиз сени, Ўзбекистон”. Ватан ҳақидаги энг машҳур қўшиқ куйлаш бахтини ҳам Яратган унинг қисматига битгани рост. Қуруқ мақтовдан, оддий ҳақиқатни айтган афзал. У олимпда турганида ҳам, бошқаларга ўрин бўшатгани билан биринчилик мақоми фақат унга хос бўлиб қолмоқда. Финалларида юрганида атрофида гирдикапалак бўлганлар, етиб ета олмаганлар, тақдир ўйини билан унинг олимпдан кетишини пойлаб, қўл учида кўрсатиб, оёқ тагида “ақлли” йўл билан тепиб ўтмоқчи бўлишди. Бироқ, тақдир уни бошқача сийлади. У юртини муваққат тарк этгани билан куйлашдан чарчамади. Бир оёғи уёқда, бир оёғи буёқда...Халқ меҳридан, одамлардан куч олди. Ҳаёт зарбалари уни енга олмади. У аксинча,, янада илҳомланди. Альбомлари ҳеч қандай рекламаларсиз энг харидоргир бўлди.

Балким, унинг биз билмаган ёмонликлари ўтгандир ё яна алланималар. Муҳими, у яхши санъаткор. Асосийси, у бутун хонанда. Унинг илми бор. Юлдузнинг энг катта сири шундаки, у куйлаган қўшиқлар бир пайтнинг ўзида бутун бир омманинг, халқнинг қалбига ва шу маҳалда ҳар бир инсоннинг қалбига айро-айро йўл топа олади. Ваҳоланки, бундай ноёб бахт ҳам унинг тақдирига битилган.

Ҳозир концерт бериш шунчаки рейтинг ошириш ва “чўнтак қаппайтириш иши”га айланишга улгурди. Савия, маданий озуқа билан ҳеч кимнинг иши йўқ!

Бугун Усмонованинг минглаб мухлисларини бир савол қийнайди: У яна финалларда кўринадими? У яна яккахон концертлари билан баҳраманд этадими?

Том маънода Юлдузнинг агар хатолари бўлса кечиришларини чин юракдан нола этишяпти. Интернет тармоғидаги турли форумларда Усмонованинг шу қадар содиқ мухлислари кўплигини кўриб ҳайратда қоласан. Кимдир унга бағишлаб қасидалар битса, кимдир соғинганини бот-бот айтади, яна кимдир йиғлаб дил изҳори...

Ватан ҳақида энг кўп ва энг оммабоп қўшиқлар куйлаган Юлдузнинг 20 йилликка қандай туҳфаси бор? Агар, “Қалб сўзи” қўшиғини ёдга олсак, у финалда нега чиқмаётганлиги ҳақида сўроққа тутган минглаб инсонларга тегишли ва аниқ жавоб йўллади. Кўпчилик шундан сўнг, примадонна Ватан ҳақида бошқа куйламаса керак деган хулосага ҳам келди. Бироқ, яшаётган инсоннинг юраги ёнар экан, меҳр-муҳаббатга нуқта қўйиб бўлмайди! Куйлайвер, Юлдуз! Дардларинг, одамларга бўлган соф туйғуларинг барибир қалбларга етиб боргусидир!

P/S. Дарвоқе, Юлдузнинг узоқ кутилаётган яккахон концертлари ҳақида. Агар, у 20 йиллик арафасида кечирилса, албатта, кузда унинг чин маънода маданий озуқа улашувчи концертлари бўлиб ўтади.

Бозори чаққон ўзбек автомобиллари ёхуд автосалонлардан репортаж

megamax — Thu, 09 Jun 2011 15:45:15 GMT

Бундан йигирма йилча бурун “вақти келиб, Ўзбекистонда ҳам энг замонавий. Қулай ва кўркама шанилари ишлаб чиқарилади” деса ким ишонарди? Эндиликда бизнинг юртимизда чиқарилаётган автомобилларни нафақат ўзимизда, балки хорижий мамлакатларнинг йўлларида ҳам учратишимиз мумкин.

Эшиги олдида ўзбек автомобили бўлмаган хонадонлар сони йил сайин камайиб бормоқда. Бу эса ўз навбатида автомобил савдосига бўлган қизиқиш ва талабни ошишига олиб келади. Албатта, автомобил сотиб олишнинг ўзига яраша шарт-шароитлари, талаблари бор.

Ушбу машиналарни қаердан арзон ва мақбул нарзхда сотиб олиш мумкин? Ҳ/озир ушбу машиналарнинг нархи қанча? Уларни сотиб олиш учун қандай ҳужжатлар керак бўлади? Ана шун саволларга жавоб олиш мақсадида пойтахтимиздаги бир қатор автосалонлар мутахассисларига мурожаат қилдик.

Автосалонлар бўйлаб

Пойтахтимизнинг нуфузли автосалонларидан бириги бўлиб, “Нексия” автомобили сотиб олиш ниятида эканлигимизни айтдик. Салон ҳодими ҳозир бундай машиналарга талаб катталиги сабаб айни пайтда ушбу автомобиль салонда мавжуд эмаслиги уни олиб келиш учун сентябр ойигача кутишимиз кераклигини, ранг танлашда ҳам имконият бироз чеклангани, салондан факат оқ рангдаги автомобиль олишимиз мумкинлигини маълум бўлди.

Ҳозир машинани фақат ҳорижий валютада Марказий банк курсида сотиб олишимиз мумкинлигини айтишди. Яъни сўмдаги қийматни долларга “ўгириб” марказий банк курсида ҳарид қилишимиз мумкин. Айни дамда салон сотувида “Эпика” русумдаги автомобильнинг биринчи ва иккинчи позицияси ҳамда “Ласетти”нинг биринчи позицияси борлиги маълум бўлди.

Вақт ўтганини сезмай ҳам қоласиз

Суриштирувни навбатдаги салонда давом эттирдик. Бу ерда “Спарк” русумли автомобиль ҳарид қилиш мумкинлиги, автомобильнинг давлат баҳоси 23 миллион 489 минг сўм бўлиб, уни миллий валюта сўмда ҳарид қилиш мумкин экан. Ушбу автомобилнинг ҳам ҳозирча фақат оқ рангдагисини олишимиз мумкинлиги маълум бўлди. Дарвоқе, бу ерда ҳам “Эпика” ҳамда “Ласетти” русумли автомобиллар сотувда мавжуд ва уни исталган вақт ҳарид қилиш мумкин.

Суриштирув давомида аниқланишича, ҳозирги пайтда автосалонларда пул ўтказиш йўли билан автомоблиь сотиб олишнинг иложи йўқ экан. Автосалонлардан автомоблиь ҳарид қилиш учун зарур бўлган ҳужжат ҳақида сўраганимизда. Шахсингизни тасдиқловчи паспорт кифоя эканлиги ва машинани заказ қилиш учун унинг 15% миқдорини олдиндан тўлаш лозим эканлиги маълум бўлди.

“Chevrolet Spark” йилнинг энг яхши автомобили

“Ўзавтосаноат” Акциядорлик компанияси сайти берган маълумотларга қараганда, россияликлар орасида ўтказилган ижтимоий сўровлар натижасида Ўзбекистоннинг “Спарк” автомашинаси 375 русумдаги автомобиллар ичида энг яхши деган номига сазовор бўлди. Ўзининг техник томондан қулайлиги ва шинамлиги сабабли “Спарк” россияликларнинг энг севимли автомобилига айланиб улгурди. Ҳар йили ўтказиладиган “Йилнинг энг яхши автомобили” мукофотига овоз бериш жараёни 2010 йилнинг 1 декабридан эътиборан 2011 йилнинг 28 февралига қадар давом этди. Ташкилотчиларнинг маълумотларига қараганда, овоз бериш жараёнида 1 млн. 700 минг киши иштирок этган.

“Nexia” ва “Matiz”га талаб ортмоқда

Podrobno.uz ахборот-таҳлилий нашрининг хабар беришича, 2011 йилнинг ўтган уч ойи давомида Россияда GM Uzbekistan ишлаб чиқарган 18152 автомобиль сотилган. Бу эса ўтган йилнинг шу даври билан таққослаганда 67% кўпдир. Жумладан 10802 –Nexia ва 7350 –Matiz русумли автомобиллардир. Хусусан фақат мартнинг ўзида 8354 автомобиль сотилган бўлиб, улардан 4929 таси Nexia, 3425 таси - Matiz. Шуни таъкидлаш жоизки, Россияда соитладиган енгил автомобиллар ичида Nexia саккизинчи ўринни эгаллади. Умуман олганда GM Uzbekistan Россияда энг зўр енгил автомашиналар сотиладиган компания бўлиб чиқмоқда. Келгуси беш йилликда автосаноатимиз машина ишлаб чиқариш сонини анча оширмоқчи. Шундай қилиб, 2016 йилга келиб, енгил автомашиналар ишлаб чиқаришнинг йиллик салмоғини 1,2 марта кўпайтириб, 260 мингга етказмоқчи.

Эҳтиёт қисмлар ўзимизда чиқади

Ўзбекистонда янги ўзбек-корейс “UZSUNGWOO” қўшма корхонаси ишга тушди, ушбу корхона GM Uzbekistan ишлаб чиқарадиган янги автомобиллар учун керакли бўладиган эҳтиёт қисмлар ишлаб чиқариш билан шуғулланади, деб хабар беради podrobno.uz ахборот-таҳлилий нашри. Ушбу янги корхона “Ўзавтосаноат” АК ва Sungwoo Hitech Company Limited корейс компанияси томонидан тузилган келишувга асосан ташкил қилиняпти. “UZSUNGWOO” ҚКнинг устав жамғармаси 2 млн. АҚШ доллар бўлиб улар “Узавтосаноат” ва Sungwoo Hitech Company Limited компаниялари томонида 50% дан улушга эга. Шу йилнинг 31 августига қадар UZSUNGWOO корхонаси устав жамғармасин 14 млн. АҚШ долларига етказиш ниятидалар. Бунда эса улуш 50% дан бўлиб қолавериши келишилган. Янги корхона “Фарғона механика заводи” шўъба корхонаси ҳудудида 6,6 га келадиган жойда жойлашади. Янги корхона асосан “Спарк” автомобилининг янги русумига ва 2013 йил чиқарилиши режалаштирилган “Нексия”нинг янги моделига бутловчи ускуналар ишлаб чиқаради.

Маълумот

Жорий йилнинг 25 мартидан эътиборан Андижоннинг Асака шаҳрида ишлаб чиқарилаётган GM Uzbekistan автомобиллари нархи ўртача 5-20% кўтарилган эди. Бу нарх ўсиши асосан миллий валютамизга сотиладиган автомобиллар нархига тегишли. Сўнгги марта автомобиль нархи ўтган йилнинг 24 мартида ўзгарган эди.

Жодуланган хазина ёхуд 211 йил илгари сувга ғарқ бўлган бойлик ҳалигача қидирилм

megamax — Thu, 09 Jun 2011 15:42:30 GMT

Биргина матрос тирик қолди

18 асрнинг охирларида Гамбург Европанинг энг йирик савдо марказларидан бирига айланган, гамбурглик савдгарларлар учун қарзга пул олиш жуда муҳим эди. 1799 йилнинг сентябрь ойида. лондонлик банкирлар гамбург савдогарлари талабига биноан мингта олтин, 500 кумуш ёмбидан иборат юк тайёрлаб қўйилади. Англия ҳукумати қарорига биноан юклар “Лютин” кемасига юкланди. Бу уч мачтали кема 900 тонналик сув сиғимига эга бўлиб, ўз давридаги тезюрар, яхши қурол-яроққа эга кемалардан саналарди.

Олтин ва кумушлар ўта махфий тарзда кемага ортилади 9 октябр куни ярим тунда фрегат мамлакатни тарк этади. Ҳаво очиқ, қуёш чарақлаб турарди. Аммо, тонгга яқин Шимлий денгиз осмонидаги булутлар қуюқлашиб, кучли шамол турди. Бўрон бошланди. “Лютин” ўз бошқарувини йўқотди.. Кема борти қумли саёзликка тиқилиб, катта талафот кўрди. Ва ниҳоят Голландияга қарашли Терсхеллинг ороли яқинида ағдарилиб, сувга ғарқ бўлди. Бутун командадан фақат биргина матрос тирик қолди.
Хазина қум остида қолди

Франция билан иттифоқчи бўлган Голландия ҳукумати катта бойлик юкланган кема ҳалокатидан хабар топиши ҳамоно чўккан кемани мусодара қилишини маълум этган. Аммо, голландлар сувга чўккан бойликни чиқариб олишга унчалик шошилмадилар. Дастлабки уриниш кема ҳалокатидан икки йил ўтгачгина амалга оширилди. Маҳаллий балиқчилар ҳам устрица тутишга мўлжалланган тўрлар ёрдамида ёмби қутиларини чиқаришга ҳаракат қилиб кўришди. Ва ҳатто бир нечта ёмби ва тангаларни чиқаришга ҳам муваффақ бўлишди.

Аммо, вақт ўтгани сайин вазият ҳам ўзгара борди. Денгиз оқими қисқа фурсатда чўккан кема кема бортини қум билан кўмиб юборди, натижада бойликлар ҳам бир неча метр қалинликдаги қум қатлами остида қолди.

Голланд балиқчилари дастлабки олтин ёмбиларни 1801 йилнинг январида қўлга киритишган эди. Шу тариқа Голландияда Имтиёзли қутқарув жамияти номли компаня пайдо бўлмагунча ҳеч ким бу бойликка дахл қилмади. Ушбу компания ҳукуматдан чўкка фрегат бойликларини чиқариб олиш бўйича барча ҳуқуқларни қўлга киритди.

Бу янгиликни Англияда катта хавотир билан қарши олишди. Чунки, кемани катта бойлик билан гамбургга йўллаган лондонлик банкирлар чўккан бойликни қачондир ўзлари чиқариб олишларига умид боғлашган эди. Шу тарзда уларнинг сўнгги умидлари ҳам пучга чақаётган эди. Аммо, сувости хазинасини излаб топиш қа унга эгалик қилиш жуда мушкул иш эди.

Бесамар ҳаракатлар

Чорак аср давомида “Имтиёзли қутқарув жамияти” аъзолари ҳалокат рўй берган ҳудудда бесамар иш олиб боришди. 1857 йилда қидирув ишларини ниҳоясига етказиш ҳақида қарор қабул қилинди. Тасодифий денгиз оқими туфайли қум уюмини қарама қарши томонга сурди ва кеманинг усти очилиб қолди. Аммо, шунда ҳам ғаввослар хазинани қўлга кирита олмадилар. 1858 йилда, кема ҳалокатидан олтмиш йил ўтиб, сувга чўккан хазинанинг кичики қисмини, 10 минг фунт стерлинг миқдоридаги ёмбиларни ташқарига олиб чиқишди. Аммо, 1860 йилда қум қатлами қалинлашиб, ёмбиларни олишнинг имкони бўлмай қолади.

Орадан яна олти йил ўтди. Бу вақт ичида сув ости техникалари ва ғаввослик анжомлари бир мунча такомиллашди. Юқори қувваатли балчиқ ковловчи мосламалар ихтиро қилинди. “Лютин”ни қидириш ишларида ана шу янги асбоб-анжомлар ҳам сафарбар этилди. Аммо, денгиз барибир инсондан кучлилик қилди.

Голланд хазина изловчилар сувости хазинасидан умидларини узиб, “жанг майдони”ни ташлаб чиқишга мажбур бўлишди. Олтинлар ҳали Англияда унутилмаган эди. Чўккан кемаларни сувдан чиқариш билан шуғуллнувчи бир инглиз компанияси аллақачон ҳафсаласи пир бўлган голландлар билан ўзаро фойдали битим имзолади. Унга кўра, агар хазина сувдан чиқариб олинса, унинг етмиш фоизи инглизларга, қолган 30 фоизи эса, голлагндларга тегиши керак эди.

1911 йилда кема чўккан ҳудуддаги қидирув ишлари яна қайта тикланди. Инглизлари ўзлари билан замонавий балчиқ титувчи воситалар билан бирга юқори босимга эга махсус насослар ҳам олиб келишган эди. Шунда бўлса-да, бу компания вакиллари ҳам бирор натижага эришолмадилар. Худди ўчакишгандек ғаввослар қумни қанчалик четга суришга ҳаракат қилишмасин, кучли оқим ундан кўра кўпроқ қум билан хазина устини “ёпиш”га тиришарди.

Шунда инглиз муҳандислари бошқача қарорга келишди: Кеманинг қум остидан чиқариш учун оқим йўналишини ўзгартириш керак. Бунинг учун эса, сув тубида икки километр узунликда канал қазишга тўғри келарди. Сувоси каналини қазиш ишлари 1913 йилгача давом этди. Қурувчилар бир ярим миллион тоннага яқин қумни қазиб чиқаришди..
Кемани ғайритабиий куч қўриқлайди

Ва ниҳоят оқим йўналиши ўзгарди ва кема корпуси очилди. У ерда олтин ва кумуш ёмбиларга олиб борувчи туйнук яққол кўриниб турарди. Аммо, ғаввосларнинг қувончи узоққа чўзилмади. Худди аллақандай ғайритабиий куч Шимолий денгиздаги хазинани қўриқлаб тургандек эди. Хуллас туйнук ғаввослар кириши учун жуда торлик қилди. Орадан бир неча кун ўтиб, ғаввослар яна кема бортига тушишди. Улар туйнукни кенгайтириш учун ўзлари билан зарур асбобларни ҳам олиб тушишганди. Аммо, бу пайтда кема борти тўнкарилиб қолганди.

Кўп ўтмай биринчи жаҳон уруши бошланди ва сувости хазинасини ҳам маълум муддат “тинч қўйишди”. Аммо, хазина билан боғлиқ саргузаштлар тугамади. Аммо, уларнинг ҳеч бири натижа бермади. “Лютин” хазинаси эса, ҳозирга қадар бир неча метрлик қум қатдами остида ўз эгасини кутиб ётибди.

Ucozdan sayt ochishni o'rganamiz(ko'rish tas-ix)

megamax — Thu, 09 Jun 2011 11:06:22 GMT